ریشه‌یابی بحران‌های اقتصادی ایران؛ وقتی کسری بودجه زنگ خطر را برای تولید به صدا درمی‌آورد

به گزارش عصر آنلاین، داوود منظور، اقتصاددان و رئیس پیشین سازمان برنامه و بودجه کشور، در نشست تخصصی ستاد رسانه مرکز ملی فضای مجازی کشور، با تشریح چالش‌های اصلاحات اقتصادی، تأکید کرد که مسئله اصلی اقتصاد ایران کمبود راه‌حل نیست، بلکه دشواری اجرای اصلاحات ساختاری، تعارض منافع، ضعف نظام اجرا و نبود اراده هماهنگ برای پیشبرد تغییرات بنیادین است.

نظام مسائل کشور و ضرورت شناسایی «ام‌المسائل»

داوود منظور، با تأکید بر اهمیت موضوع «حل مسائل» اظهار کرد که کشور با یک «نظام مسائل» مواجه است و بخش قابل توجهی از چالش‌های موجود به موضوع ناترازی‌ها بازمی‌گردد. وی در عین حال نسبت به گسترش ادبیات «ناترازی» نیز انتقاد کرد و گفت نباید مسائل کشور را به‌صورت منفک و جدا از یکدیگر تحلیل کرد؛ زیرا مشکلات موجود دارای پیوندهای متقابل هستند و یک مسئله در یک حوزه می‌تواند آثار و پیامدهای خود را به سایر حوزه‌ها منتقل کرده و زمینه تشدید مشکلات دیگر را فراهم کند.

منظور برای تبیین این موضوع از یک مثال پزشکی استفاده کرد و افزود: همان‌گونه که اختلال در عملکرد یک عضو حیاتی بدن مانند کلیه، صرفاً به همان عضو محدود نمی‌شود و می‌تواند سایر اعضا از جمله قلب، چشم و کبد را نیز درگیر کند و در صورت عدم درمان، شرایطی بحرانی برای کل بدن ایجاد شود، در نظام حکمرانی و اداره کشور نیز یک مسئله می‌تواند از یک بخش آغاز شود اما به همان حوزه محدود نماند و به سایر بخش‌ها سرایت کند.

رئیس پیشین سازمان برنامه و بودجه تصریح کرد که برخی مسائل در صورت تداوم و عدم رسیدگی، ظرفیت آن را دارند که به سایر حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی گسترش یافته و حتی کشور را با بحران‌های گسترده و مخاطرات جدی مواجه کنند.

کسری بودجه؛ «ام‌المسائل» اقتصاد ایران و ریشه زنجیره ناترازی‌ها

داوود منظور، با تشریح نظام مسائل اقتصادی کشور، کسری بودجه دولت را مهم‌ترین مسئله اقتصادی و منشأ بخش قابل توجهی از ناترازی‌ها، تورم، کاهش ارزش پول ملی، تضعیف تأمین مالی تولید و اختلال در عملکرد نهادهای اقتصادی دانست و تأکید کرد که بدون حل این مسئله ریشه‌ای، بسیاری از مشکلات اقتصادی کشور همچنان بازتولید خواهند شد.

وی با استناد به تعبیری که از امام و «قائد شهید» نقل شد، گفت: «کسری بودجه دولت ام‌الخبائث است.» داوود منظور توضیح داد که «ام‌الخبائث»، ریشه بسیاری از بدی‌ها و مشکلات است. زمانی که دولت دچار ناترازی می‌شود و منابع آن برای هزینه‌هایش کفایت نمی‌کند، این ناترازی می‌تواند منشأ گرفتاری‌های بعدی شود. در این چارچوب، دولت ناتراز به فردی تشبیه شد که در حال غرق شدن است و هر فرد دیگری را که به خود متصل کند، او را نیز به سمت پایین می‌کشد.

تعارض منافع به‌عنوان مانع اصلی اصلاحات اقتصادی

داوود منظور، اقتصاددان و رئیس پیشین سازمان برنامه و بودجه کشور، با اشاره به تعارض منافع به‌عنوان یکی از مشکلات اساسی کشور، آن را از موانع اصلی اجرای اصلاحات اقتصادی دانست و تأکید کرد که مسئله اقتصاد ایران صرفاً ناشی از فقدان شناخت راه‌حل‌ها نیست، بلکه بخش مهمی از دشواری‌ها در مرحله اجرا و در مواجهه با منافع شکل‌گرفته در ساختارهای موجود بروز می‌کند.

وی توضیح داد که اصلاح ساختارهای اقتصادی به معنای تغییر بخشی از منافع موجود است و طبیعی است کسانی که از وضع موجود منتفع هستند، در برابر اصلاحات مقاومت کنند. به گفته منظور، در حوزه نظامی نیز برای دستیابی به توان بازدارندگی، هزینه پرداخت شده و افرادی همچون شهید تهرانی‌مقدم، شهید حاجی‌زاده و دیگران در این مسیر تلاش و هزینه پرداخت کرده‌اند و در حوزه اقتصاد نیز بدون تحمل هزینه و شکستن مقاومت‌ها، امکان اجرای اصلاحات وجود ندارد.